Republika Komańczańska



Republika Komańczańska została powołana 4 listopada 1918 r. w czasie wiecu w Wisłoku Wielkim zwołanego przez dwóch grekokatolickich księży. Wówczas Podkarpaccy Łemkowie opowiedzieli się za stroną ukraińską, co spowodowało zgłoszenie akcesu Republiki Komańczańskiej do Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej. Przywódcą Republiki został tamtejszy proboszcz Pantalejmon Szpylka. Baligród należący do Republiki był dla ukraińskich sił wypartych przez Polaków swoistą bazą.

Pod koniec listopada 1918 r. siły ukraińskie z Lutowisk zajęły polską wieś leżącą na pograniczu łemkowsko-bojkowskim – Cisnę. Stała się ona ośrodkiem współdziałania z Komańczą i Baligrodem. W tym samym czasie w Wołkowyi pod dowództwem Karola Czternastka zaczął się tworzyć oddział stanowiący w tamtym miejscu silny ośrodek oporu polskiego. Odpowiedzią strony ukraińskiej był analogicznie utworzony oddział dowodzony przez Emilię Lorenc, zlokalizowany w pobliskim Zawozie. Konkurencja tych dwóch ośrodków trwała przez cały okres wojny.

W Lutowiskach powstał 1 leski batalion, który w styczniu 1919 r. dołączył do 1 Brygady Górskiej Ukraińskiej Halickiej Armii. W rejonie Ustrzyk Dolnych i Chyrowa od listopada 1918 r. były prowadzone działania bojowe, które utraciły swą dynamikę na początku grudnia, co spowodowane było reorganizacją sił oraz przekształceniem jednostek ochotniczych w oddziały wojskowe. Po tygodniu przestoju wznowiono walki o punkt strategiczny jakim niewątpliwie był węzeł kolejowy. Niestety Polacy tymczasowo utracili Chyrów a także nadal toczono zawarty bój o Ustrzyki Dolne.

W wyniku polskich działań represyjnych pod koniec stycznia 1919 r. upadła Republika Komańczańska wraz z Baligrodem.